Tilanchilar oilasi

Voqea Zahroning eri Zafarni ishga kuzatishidan boshlanadi. U eri Zafarga xijolat bo‘lib: «Bolalarimizning yozgi kiyimlari juda ham eskirib ketibdi. Shunga yangi kiyimga pul bersangiz. O‘g‘limiz ham bu yil maktabga chiqadi, unga ham oq ko‘ylak, qora shim kerak», — deydi. Zafar avtoservisda ishlar unchalik yaxshi yurishmayotganidan nolib, unga biroz pul beradi. Pul kamroq edi. «Amallab ikkoviga yetkazarsan», — deydi.

Zahro ikki bolasini yetaklab bozorga boradi. O‘g‘li Aziz 7 yoshda, qizi Zilola esa 6 yoshda. Zahro o‘g‘liga mashinalar turargohi yonida sotilayotgan arzonroq kiyimlarni kiydirib ko‘rayotgan paytda Zilola adashib, turargohga kirib ketadi. U yerda bir kishi xarid qilgan narsalarini mashinasining yukxonasiga joylayotgan edi. Zilola uning oldiga borib, tikilib qoladi. Kishi qizchaning ustidagi rangi o‘chgan ko‘ylakka qarab, uni tilanchi deb o‘ylaydi. Rahmi kelib, qo‘liga 50 ming so‘m tutqazib: «Ol, qizim», — deydi. Zilola pulni xursand bo‘lib oladi.

Bu paytda Zahro o‘g‘li Azizga maktab uchun oq ko‘ylak va qora shim sotib olgan edi. Aziz onasidan muzqaymoq va kola ham olib berishini so‘raydi. Zahro: «Pulim kam, bolam. Hali singlingga ham hech bo‘lmasa bitta ko‘ylak olishim kerak», — deydi. Shunda qizini qidirib, Zilolani chaqira boshlaydi.

Zilola xursand bo‘lib, qo‘lidagi 50 ming so‘mni ko‘rsatib keladi. Zahro hayratga tushib: «Bu pulni qayerdan olding? Kimdan o‘g‘irlading?» — deb so‘raydi. Zilola pulni o‘g‘irlamaganini, bir amaki berganini aytadi. Zahroning jahli chiqib: «Nima, sen tilanchimisan, senga pul beradi?» — deya qizchasi ko‘rsatgan mashina tomon yuguradi.

Ammo o‘sha kishi mashinasini haydab ketayotgan bo‘ladi. Uning ortidan boshqa mashina ham yo‘lga tushadi. Zahroning yugurib kelayotganini ko‘rgan ikkinchi mashina egasi uning nochorroq kiyimiga qarab, pul so‘ramoqchi deb o‘ylaydi. Mashinasidan 20 ming so‘m olib: «Singlim, oling», — deb unga uzatadi. Zahro nima bo‘layotganini anglab ulgurmasidan, kishi pulni uning qo‘liga tutqazib, mashinasida ketadi.

Zahro bir muddat dovdirab qoladi. Bir qo‘lida 50 ming, ikkinchi qo‘lida esa 20 ming so‘m turardi. Shu voqea uni o‘yga toldiradi.

Kechki payt Zahro bolalarini yetaklab uyiga qaytadi. Bolalarining qo‘lida muzqaymoq va kola, ikkalasi ham juda xursand. Zahro esa xomush. Kechki ovqat paytida eri: «Bergan pulim yetdimi?» — deb so‘raydi. Zahro: «Ha», — deb qo‘ya qoladi. Bolalar esa xursand bo‘lib: «Oyim muzqaymoq bilan kola ham olib berdilar», — deyishadi. Zafar: «Hammasiga yetkazibsan, juda ham tejamkor, puxta ayolsan-da», — deb xursand bo‘ladi. Zahro esa jim o‘yga toladi.

Ertasi kuni Zahro o‘g‘li va qizi bilan yana o‘sha turargohga boradi. O‘g‘lining qo‘liga sotish uchun nam salfetkalar berib: «Qiynalib qoldik, dadam kasal, deysan», — deb unga gap o‘rgatadi. Qizchasini esa tilanchilik qilishga qo‘yadi. O‘zi ham eskiroq kiyimlarini kiyib, yuzini yupqa sharf bilan qisman berkitadi. Qimmatbaho mashinalarda o‘tirgan ayollarning oldiga borib: «Kun isib ketdi. Uzoqdan qarindoshimni ko‘rgani kelgandim. Sumkamni bozorda o‘g‘irlatib qo‘ydim. Suv va yo‘lkiraga pul bersangiz, qarindoshimnikiga yetib olardim», — deb odamlardan pul yig‘a boshlaydi.

Shu tariqa Zahro bu ishni odatga aylantiradi. Bir necha kundan keyin turargohda tilanchilik qilib yuradigan ayollardan biri kelib: «Bu mening hududim», — deb Zahroni urib, haydab yuboradi. Zahro bolalari bilan boshqa turargohlar, binolar atrofi va odam gavjum joylarda yurib pul topishni davom ettiradi.

Har kuni eri ishga ketgach, bolalarini olib ko‘chaga chiqadi va Zafar ishdan qaytadigan paytga yaqin uyga kelib, ovqat tayyorlaydi. Bora-bora uyga, o‘ziga va bolalariga yangi narsalar sotib ola boshlaydi. Eri pulni qayerdan olayotganini so‘raganda: «Narsa tikyapman», — deb javob beradi. Zafar ham bunga ortiqcha e’tibor bermaydi.

Bir oy o‘tgach, Zafar ishlayotgan avtoservis yopilib, u ishsiz qoladi. Zahro unga: «Mayli, qo‘yavering», — deydi. Ertasi kuni odatdagidek bolalarini olib ko‘chaga chiqayotganida Zafar qayerga ketayotganini so‘raydi. Zahro yaqin atrofdagi atelyeda ishlayotganini aytadi. «Bolalarni nega olib ketyapsan?» — degan savolga esa: «Ular yordam berib turishadi», — deb javob beradi.

Bir kuni mahalladagi tanishlaridan biri Zahroning aslida nima bilan shug‘ullanayotganini ko‘rib qoladi va Zafarga xabar beradi. Uni Zahroning oldiga boshlab boradi. Zafar xotinini bolalari bilan tilanchilik qilayotganini ko‘rib, qattiq jahli chiqadi. Ularni uyga olib ketadi va katta janjal boshlanadi.

Zahro o‘zini oqlab: «Bu ishdan yaxshi pul kelyapti. Qarang, qancha pul yig‘ib qo‘ydim», — deb 5–6 million so‘mni ko‘rsatadi. Zafar jim bo‘lib qoladi. Zahro esa: «Siz shuncha ishlab ham bunaqa pul topolmagansiz», — deydi.

Shundan so‘ng Zafar ham shu yo‘l bilan pul topishga urinib ko‘radi. U eskiroq kiyimlarini kiyib, turargoh va odam gavjum joylarda qimmatbaho mashinalar yoniga borib: «Uzoq viloyatdan kelgandim. Pulimni o‘g‘irlatib qo‘ydim. Alloh yo‘liga yordam qiling», — deb pul yig‘a boshlaydi.

Er-xotin bolalari bilan bir necha oy shu tarzda pul topishadi. Zahro: «Tuzukroq pul yig‘ib olsak, mashina olamiz, kira qilasiz», — deydi. Ammo bu ishda ham o‘ziga yarasha «raqobat» bor edi. Bir kuni boshqa bir tilanchi Zafarni o‘z hududidan haydab yuboradi. Shunda Zafar: «Bu ishda ham raqobat bor ekan», — deb qo‘yadi.

Bu orada ukasi bilan yashaydigan onasi qattiq kasal bo‘lib, uni davolatishga ko‘p pul sarflanadi.

Kunlarning birida Zafar tadbirkor Botir akaga duch keladi. Botir aka uning gaplariga ishonib, rahmi kelgani uchun 100 ming so‘m beradi. Ammo kechqurun o‘sha joyga yana ish bilan qaytganida, Zafar uni tanimay, yana o‘sha yolg‘on gaplarini aytib pul so‘raydi.

Botir aka hayron bo‘lib: «Men senga boya pul bergandim-ku», — deydi. Zafar qo‘rqib ketadi. Botir aka esa: «Demak, bu ishni kasb qilib olgan ekansan-da», — deydi. Zafar qochishga urinadi, ammo Botir aka uni to‘xtatib: «Menga qara, tilanchilik kasb emas. Sog‘-salomat bo‘la turib, sadaqa hisobiga yashash yaxshi ish emas», — deb nasihat qiladi.

Shu payt Zahro bolalari bilan kelib: «Dadasi, bolalar charchadi, ketamizmi?» — deydi. Botir aka ularni ko‘rib yanada hayratga tushadi: «Hali buni oilaviy kasb qilib olganmisizlar?» — deydi.

U er-xotinga bunday yo‘l bilan pul topish uyat ekanini, sog‘lom odam halol mehnat qilib yashashi kerakligini tushuntiradi. Zafar esa o‘yga toladi. Onasining kasalligi ham unga qilgan ishlarining oqibati kabi tuyula boshlaydi.

Botir aka Zafarga o‘z avtoservisida halol ishlashni taklif qiladi. Zahroga esa xotini turli sovg‘alar va fotiha qutilari tayyorlaydigan joy ochganini aytib, o‘sha yerga ishga joylashtiradi. «Bolalaringizni bunaqa sarson qilmanglar, ularni o‘qitinglar», — deb nasihat qiladi.

Shu tariqa Zafar va Zahro tilanchilik yo‘lidan qaytib, hayotda halol mehnat bilan pul topish kerakligini tushunib yetishadi.