Qariganda hor bo'lma

QARIGANDA HOR BO‘LMA

70 yoshni qarshilagan Rayim ota umrining katta qismini oilasi uchun mehnat qilib o‘tkazgan. Farzandlarini katta qilgan, ularning o‘qishi, uylanishi va oyoqqa turishi uchun bor kuchini sarflagan. Ammo yillar o‘tgani sayin uning hayotidagi eng og‘riqli haqiqat yuzaga chiqadi: farzandlari ulg‘ayib, o‘z oilalari bilan ovora bo‘lib, otasiga vaqt ajratmay qo‘yadi.

Rayim ota dastlab farzandlarining tashvishlari ko‘pligini tushunishga harakat qiladi. Har safar qo‘ng‘iroq qilsa, “Vaqtim yo‘q, dada”, “Keyinroq boraman”, “Ishlarim ko‘p”, degan javoblarni eshitadi. Uyida yolg‘iz o‘tkazgan kunlari ko‘payadi. Bayramlarda ham dasturxon boshida yolg‘iz qoladi. Eng achinarlisi, farzandlari otasining moddiy ehtiyojlarini qondirishni mehr ko‘rsatishning o‘rnini bosadi, deb o‘ylay boshlaydi.

Rayim ota esa hech kimga og‘irligini tushirishni istamaydi. U hali qo‘lidan ish kelishini isbotlash uchun yana tirikchilik qilishga qaror qiladi. Yoshi katta bo‘lishiga qaramay, turli mayda ishlarni bajarib, o‘z nonini o‘zi topa boshlaydi. Bir kuni bozorda yoki mahalla ko‘chasida Sharifa opa ismli, yoshi Rayim otaga yaqin bo‘lgan bir ayol bilan tanishib qoladi.

Sharifa opaning ham taqdiri Rayim otanikiga o‘xshash bo‘ladi. Uning ham farzandi, yaqin kishisi qolmagan. U yolg‘iz uyida yashab, kunlarini sukutda o‘tkazadi. Ikki yolg‘iz insonning uchrashuvi asta-sekin samimiy do‘stlikka, keyinchalik esa chinakam mehrga aylanadi.

Ular bir-birining dardini so‘ramasdan ham tushuna boshlaydi. Birga choy ichish, suhbatlashish, eski xotiralarni eslash ular uchun katta baxtga aylanadi. Rayim ota ko‘p yillardan beri ilk bor o‘zini kerakli insondek his qiladi.

Nihoyat, ular hayotlarining qolgan qismini birga o‘tkazishga qaror qilishadi. Rayim ota nikoh qurmoqchi ekanini farzandlariga aytadi. Ammo farzandlarining munosabati uni qattiq ranjitadi.

Ular otasining qayta uylanishiga keskin qarshi chiqadi. Kimdir: “Bu yoshda uylanish uyat”, — desa, boshqasi: “Odamlar nima deydi?” — deydi. Aslida esa ularning asosiy qo‘rquvi — otasining mol-mulki boshqa ayolga o‘tib ketishi bo‘ladi.

Farzandlari Rayim otaga shart qo‘yadi:

“Agar o‘sha ayolga uylansangiz, bu uydan chiqib ketasiz. Biz siz bilan birga yashamaymiz.”

Rayim ota farzandlariga qarab uzoq sukut saqlaydi. U ulardan boylik yoki pul so‘ramaydi. Faqat umrining qolgan kunlarida yonida bir inson bo‘lishini istaydi. Ammo farzandlari otasining ko‘nglini emas, o‘z manfaatlarini o‘ylaydi.

Asarning asosiy g‘oyasi — ota-onaga mehrni ular hayotligida berish kerak. Chunki kechikkan pushaymon hech qachon yo‘qotilgan vaqtni qaytara olmaydi.